Je ziet ze tegenwoordig meer en meer bij verschillende sporten, dames en heren achter de laptop in de buurt van de coach of juist hoog in de tribune met die grote koptelefoons op of hoog op de speciale videotorens naast of achter het veld. Soms zijn het inderdaad de heren van de pers zoals velen eerst zouden denken maar steeds vaker zijn het video analysten in dienst van de teams op het veld. Hun taak is een gedetailleerde analyse te maken van het spel van het eigen team en de tegenstander om zo hopelijk dat kleine beetje extra informatie te kunnen uitspelen als troef op het speelveld van de professionele sporters waar het steeds vaker de kleine details zijn die het verschil maken. Bij de topteams in professionele sporten zijn dat vaak hele teams op zich die de analyse voorbereiden, ondersteund door talrijke erg dure camera's met beelden uit alle mogelijk posities en nog duurdere software pakketten die iedere miniscule beweging vastleggen en mee analyseren tot op het bot...  De vraag die je dan ook kan stellen wordt of het nog wel haalbaar is voor de kleinere sporten of de niet zo professionele teams om ook bij hen gebruik te maken van video analyse om hun team, hun spelers beter te maken, individueel en als team? Het antwoord is eenvoudig : JA!

Hieronder wil ik je een korte praktische gids meegeven om ook in jouw sport, in jouw club, voor jouw team of voor jouw atleet te kunnen starten met video analyse. Het is slechts een kort basis overzicht van enkele zaken die je best kunt overwegen, geenszins volledig, noch de enige juiste manier om te werk te gaan. Slechts enkele praktische nuttige tips om er gewoon mee aan de slag te gaan! Immers geeft het bekende spreekwoord al aan dat een beeld meer zegt dan duizend woorden, stel je dan eens voor wat je kan vertellen met 25 beelden per seconde!

1. Het opnemen van jouw training- of wedstrijdbeelden

1.1. Het opname materiaal

Er bestaat een heel brede keuze van normale home video camera's op de markt die perfect geschikt zijn voor het vastleggen van jouw beelden en dat hoeven lang niet altijd de duurste versies te zijn. Waar je best wel kiest voor de iets betere variant dan de goedkoopste versies die je zult vinden, is je keuze voor een goed statief. Want als je achteraf gedwongen bent onscherpe en trillende beelden te bekijken zul je dat niet lang volhouden. Maar het is dus geenszins nodig speciale camera's en meerdere camera's aan te schaffen. Wellicht vind je zelfs een lid binnen de club die bereid is zijn camera regelmatig ter beschikking te stellen.
Harde schijf camera's zijn vaak niet de ideale optie omdat deze types zelf de beelden van de wedstrijden al opdelen in verschillende bestanden en dat kan soms dan weer problemen of extra werk geven bij de verwerking achteraf. Let wel op dat je de juiste uitgang hebt op je camera om de beelden over te kunnen zetten op je eigen laptop of pc. Meestal gaat dat via een firewire kabeltje.

1.2. Je opname plaats

Vaak zal je moeten kiezen in functie van de reeds bestaande hogere posities bij jouw sportlocatie, het dak van je clubhuis, de heuvel achter het veld, de tribune... Zoek een stabiele, vlakke plaats waar je ongehinderd door obstakels of supporters een goed zicht hebt op het gehele veld. In sommige sporten is men zodanig gewend aan een beeld van de zijkant van het veld met een heen en weer bewegende camera dat men daar de voorkeur aan zal geven. Maar voor analyse is de beste positie meestal in de lengte as van je sportveld en bij de meeste teamsporten zal je coach zijn beelden het liefste zien van achter zijn team. Het voordeel is dat je met een goede camera positie, hoog genoeg en centraal op de lengte as van het veld in een beeld bijna het hele veld zult kunnen zien met een goed zicht op looplijnen, defensieve posities, open ruimtes en tactische mogelijkheden. Maar behalve de gewoonte en voorkeur van je coach zal vaak ook de stand van de zon zijn invloed uitoefenen op de keuze van de beste locatie voor je camera.

1.3. De opname zelf

De keuzes gemaakt tijdens het opnemen zelf hangen meestal opnieuw af van de voorkeur en gewoonte van je coach, wanneer kies je een overzicht shot en wanneer zoom je op de actie zelf. Maak goede afspraken met je coach en team wanneer je kiest voor welk type beeld tijdens bijvoorbeeld de oefenwedstrijden voor aanvang van het seizoen zodat alles op punt staat als het er echt om gaat. Enig inzicht van de cameraman in de spelopbouw en cruciale momenten is vanzelfsprekend een must voor goede beelden.
Overzichtsbeelden geven echter in de meeste omstandigheden het beste inzicht in de tactische opbouw, mogelijkheden en om te beoordelen of de afgesproken tactiek goed gevolgd werd, of de juiste keuzes gemaakt werden.

1.4. Praktische tips

Bij een probleem qua tijd op de beschikbare tapes voor de opnames is het vaak zinvol de opnames te pauzeren op momenten dat het spel stil ligt of bij weinig relevante momenten. Hou ook rekening met de levensduur van je batterij en voorzie reserve batterijen die je bijvoorbeeld kan wisselen op het moment van pauzes zodat je niet stroom valt op belangrijke momenten.
Bij buitenopnames denk je best ook op voorhand na over het beschermen van je camera tegen water. Met een paraplu bevestigd aan je statief of plastic zakken die je met tape of elastiek aan je camera kan bevestigen.

2. Het overzetten van je beelden op je harde schijf

Eens de beelden opgenomen is het ook kwestie deze om te zetten naar je computer om de beelden verder te gaan analyseren. Dat kan achteraf of direct tijdens de opnames zelf. Meestal gebeurt dat via de firewire poort (aanbevolen) of soms ook via een usb kabeltje. Dus let goed op bij aanschaf of keuzes qua camera en pc dat deze inderdaad met elkaar verbonden kunnen worden.

De software om deze beelden op je harde schijf op te slaan is in principe al gratis aanwezig op je pc. Windows heeft het programma Windows Movie Maker dat je automatisch en gratis mee bij je Windows krijgt. Een Mac heeft zijn iMovie programma. Maar je kan ook diverse andere software, gratis of commercieel, hiervoor gebruiken volgens je eigen voorkeur.

Gebruik je echter gespecialiseerde sport analyse software (zie verder) zal je meestal via deze programma's je beelden opslaan.

3. Kwalitatieve analyse van je beelden

Hier dien je duidelijk te onderscheiden of je belang hecht aan een tactische analyse, een analyse van de techniek of beide. Je keuze van de software die je hierbij zal willen gebruiken hangt daar van af. Je kan de reeds genoemde gratis video bewerk programma's gebruiken die je krijgt bij je Windows of Mac, maar wil je echt meer doen met je videobeelden en veel, erg veel tijd besparen bij de bewerking dan ben je beter gesteld met gespecialiseerde software. Ook hierin bestaat gratis, bijna gratis, betaalbare en dure software varianten... Hou ook rekening met de vereisten die de software van je keuze stelt aan de hardware waarmee je aan de slag kan. Er zijn diverse bekender namen en betere programma's voor je analyse. NACsport (nacsport.com) is naar mijn bescheiden mening de enige die zowel beginnende video analyst als de veeleisende professional op zijn wenken kan bedienen.

Maak snel en eenvoudig clips aan per fase die je wil analyseren. Bepaal op voorhand welke elementen van de wedstrijd je verder wil analyseren en codeer je videobestand telkens met de juiste code als zo'n fase zich voordoet. Denk hierbij, om even de voetbalsport als voorbeeld te nemen, bijvoorbeeld aan doelpogingen (voor/tegen), balverlies, stilstaande fase, enzovoort... Bepaal welke van deze clips je nuttige informatie opleveren, goede keuzes, slechte keuzes en desgewenst kan je deze beelden ook verder bewerken om jouw visie verder duidelijk te maken. Voeg tekst, pijlen en andere grafische elementen toe aan je video om je punt te maken en maak een compilatie van de relevante beelden voor je volgende teambespreking met de beamer of op die grote TV in je clubhuis of zet de relevante clips op een usb stick voor je individuele spelers... Immers als je als coach al die tijd besteed aan de video analyse ben je het aan jezelf verplicht er het maximale uit te halen en deze beelden dus niet enkel te gebruiken voor je eigen analyse maar ze ook te delen met je staf en spelers om iedereen meer inzicht te verschaffen en te leren van wat goed werkte en wat fout liep. Gebruik je de beelden bij een teambespreking, beperk je dan tot een drie à vier centrale thema's waarbij alle spelers betrokken worden. Gebruik deze beelden om je spelers aan het denken te zetten (indien ze er al rijp voor zijn) over de keuzes die gemaakt werden en over mogelijke oplossingen, controleer of individuele spelers de afgesproken tactiek goed begrepen hebben maar hou altijd goed in de gaten dat deze sessies niet te lang aanslepen zodat iedereen zijn aandacht erbij kan houden en laat het niet ten koste gaan van je tijd op het veld met je spelers...

4. Kwantitatieve analyse van je beelden

De meest eenvoudige versie van een kwantitatieve analyse is natuurlijk nog steeds potlood en papier en turven tijdens de wedstrijd. Maar met de juiste analyse software kan je na het coderen van je videobeelden ook heel veel kwantitatieve informatie halen uit je analyse. Denk aan : aantal schoten op doel, aantal aanvallen over rechts en over links, aantal x balverlies in het centrum, aantal x uitverdedigd met korte combinatie, ...

Deze statistieken, voor zover ze relevante informatie bijdragen, kan je dan behalve delen met je groep ook nog eens extra kracht bijzetten met de bijpassende beelden. Bij sommige sporten waar statistieken al meer gebruikelijk zijn kunnen zo vergelijkingen gemaakt worden met eerdere wedstrijden of tegenstanders bijvoorbeeld. Maar de waarde van het analyseren en evalueren van "game statistics" is weer een heel andere discussie... ;-)